انتخاب من وهمسرم میرحسین موسوی است

من هیچ توقع صنفی و شخصی از آقای موسوی ندارم

باید به دنبال تغییر در ساختار حقیقی باشیم / نهضت آزادی در اواخر اردیبهشت نظر رسمیش را در مورد انتخابات اعلام می کند/ از اجماع اصلاح طلبان حمایت می کنیم/ احمدی نژاد اشتباه می کند روی استقبال سفر های استانی حساب می کند

نویسنده: سروش فرهادیان

ماه رمضان گذشته نهضت آزادی ایران به رسم هر سال تعدادی از روزنامه نگاران را برای افطار به منزل دبیرکلش دعوت کرد.

پس از افطار مهندس توسلی دبیر سیاسی نهضت اعلام کرد که در انتخابات ریاست جمهوری دهم از سید محمد خاتمی حمایت می کنند.
  اعلام حمایت نهضت آزادی از خاتمی در فاصله 9 ماه مانده تا انتخابات ریاست جمهوری دهم اگر نگویم عجیب اما جالب بود چرا که نهضت آزادی در انتخابات قبلی ریاست جمهوری کاندیدای حزبی معرفی کرده بود و پس از رد صلاحیت او از دکتر معین به عنوان کاندیدای اصلاح طلبان پیش رو حمایت کرد. 
دکتر ابراهیم یزدی دبیرکل نهضت آزادی ایران در گفتگو با هم میهن معتقد است که دلیل این حمایت زود هنگام این بوده که خاتمی می تواند «لولا»ی جریان اصلاح طلبی باشد. امروز اما خاتمی به نفع میرحسین موسوی از کاندیدا شدن انصراف داده و اصلاح طلبان با شرایطی مشابه سال 84 مواجه اند. دکتر یزدی اما همچنان معتقد است که خاتمی در همین شرایط هم می تواند سر و سامان دهنده اصلاح طلبان باشد.

نهصت آزادی ایران در انتخابات ریاست جمهوری نهم ابتدا شما را به عنوان کاندیدا معرفی کرد و پس از رد صلاحیت جنابعالی از کاندیدای اصلاح طلبان پیشرو یعنی دکتر معین حمایت کرد. با توجه به اعلام حمایت نهضت آزادی از آقای خاتمی قبل از اینکه ایشان به نفع میرحسین موسوی انصراف بدهند و زمینه ای که از انتخابات ریاست جمهوری دوره نهم داریم در انتخابات ریاست جمهوری دهم موضع نهضت آزادی چیست؟

ورود ما در انتخابات دوره گذشته و حمایت از آقای معین و یا استقبال ما در این دوره ازکاندیداتوری آقای خاتمی همه بر محور یک استراتژی است . ما انتخابات را رویدادی می دانیم که می بایست در خدمت یک استراتژی کلان قرار بگیرد . خود شرکت در انتخابات هدف نیست به این معنا که حالا درهر انتخابات شرکت کنیم یا نکنیم و بعد هم که تمام شد دنبال کار خود برویم دوباره سر جای اولیه مان باشیم. پس از شکست اصلاح طلبان در انتخابات گذشته و حتی در دوره ای که آقای خاتمی هنوز رییس جمهور بود این سؤال جدی برایمان مطرح بود که چه شد اصلاح طلبان با داشتن دو قوه از سه قوه عرصه را باختند. ممکن است که همه تقصیرها را گردن جناح مقابل بیاندازیم و مسأله را ساده کنیم، اما ما درنهضت آزادی در تحلیل های خود به این نتیجه رسیدیم که: یک - اصولگرایان یا جریان راست بعد از خرداد 76 علل شکست خود را بررسی کردند که چطور شد که با در دست داشتن تمام این امکانات نتوانستند انتخابات را مدیریت کنند و باختند. آن آرا سنگینی که به آقای خاتمی بطورغیرمترقبه بخصوص در دوره اول داده شد زنگ خطری بود برای آقایان اصولگرا. آن زنگ خطراین بود که جریان انتخابات یک روز می تواند باعث دردسر شود پس باید مدیریتش کنند و از آن تاریخ برای خود برنامه ریزی کردند. به نظر من راست گرایان خیلی خوب عمل می کنند و طبق برنامه جلو می روند و می خواهند انتخابات را مدیریت کنند . به همین دلیل شما می بینید که آرام آرام جریانهای ویژه ای که طبق قانون نباید در سیاست شرکت کنند وارد صحنه شدند. این در واقع یک پروژه است ؛ همه آدرس ها را هم داده اند ولی دیگران بی توجه بوده اند. بخش اول این پروژه این بوده که به محض اینکه مجلس هفتم با کمک نظارت استصوابی تشکیل شد تصویب کردند که 350 میلیون دلار از ذخیره ارزی برداشته شود و به بسیج داده شود. بسیج این پول را برای چه می خواهد؟ می خواهد راه بسازد، خانه بسازد، پل بسازد؟ این پروژه الان به نتیجه نزدیک شده است. همه این دعواها برای پرداخت یارانه مستقیم برای چیست؟ یارانه ها را حذف کنند و به یک عده مستقیماً بپردازند فقط خدا می داند که به چه کسانی خواهند پرداخت. درست است که پرسشنامه پخش کردند و ظاهر قضیه قانونی است اما کدام نهاد مستقل از دولت این امکان را دارد که رسیدگی کند این یارانه ها را به چه کسانی می دهند؟ جریان راست می خواهد مشکل خود را حل کند؛ جریان راست نه تنها فرایند انتخابات بلکه فرایند معرفی کاندید ها را هم در حال حاظر مدیریت می کند که مثلا این آقا بیاید ایرادی ندارد اما فلان آقا نباید بیاید.
اما اصلاح طلبان هرگز تحلیل نکردند که مشکل کار کجاست که نتوانستند عرصه را به نفع خود و مردم نگه دارند. ما در تحلیلهای خود به این نتیجه رسیدیم که جنبش اصلاح طلبی یک حرکت اجتناب ناپذیر است اما جریان اصلاح طلبی فاقد رهبری است. یک جنبش واقعی سیاسی - اجتماعی است، اما سازمان رهبری کننده ندارد. آقای خاتمی یک رئیس جمهور اصلاح طلب بود، فرهیخته بود، هوادار دموکراسی بود، اما هیچ وقت رهبر این جنبش نشد. یا نخواست یا نتوانست. ما معتقدیم که رهبر جنبش بودن اقتضائاتی دارد که با رئیس جمهور دموکرات بودن فرق می کند. رهبر یک جنبش باید بعضی جاها یک حرکاتی انجام دهد تا این جنبش تقویت و منسجم شود.

مگر الزاماً باید رهبر جنبش باید رئیس جمهور باشد ؟

خیر! اما نمایندگان اصلاح طلب دوره ششم هم این نقش را ایفا نکردند. البته در مقام مقایسه با دوره های گذشته مثلاً جنبش ملی شدن نفت . دکتر مصدق در حالیکه نخست وزیر بود رهبر جنبش هم بود و به اقتضای رهبری حرکت می کرد. نمایندگان جبهه ملی هم در مجلس به اقتضای شرایط نقش رهبری را ایفا می کردند. چون آنها درمجلس در اقلیت بودند با چه نیرویی اکثریت مجلس را سر جایشان می نشاندند؟ برای هر مسأله ای که پیش می آمد نمایندگان جبهه ملی در میدان بهارستان اعلام میتینگ می کردند. من در آن زمان نماینده سازمان دانشجویان دانشگاه تهران بودم، فوراً با ما تماس می گرفتند که دانشجویان را بیاورید . ما هم دانشگاه را تعطیل می کردیم و جلوی مجلس می رفتیم. یک نیروی ملی بروز پیدا می کرد و آقای جمال امامی هم در مجلس ماستش را کیسه می کرد. جریانهای اصلاح طلب به غیر از این ابزاری ندارند. نمایندگان اصلاح طلب مجلس ششم در آن چهار سال یکبار نشد که مردم را فراخوان کنند و بگویند شما به ما رأی دادید و ما به شما بگوییم مشکل ما چیست .
به همین دلیل تحصن نمایندگان شکست خورد، برای اینکه اواخر دوره است و حالا می خواهند تحصن کنن . مردم در جریان نبودند . وقتی از طرف ستاد آقای معین پیش ما آمدند و گفتند که از ایشان حمایت کنیم ما 6 شرط گذاشتیم که مهمترینشان این بود که جبهه دموکراسی و آزادیخواهی تشکیل شود یعنی آقای معین به عنوان کاندیدای جریان اصلاح طلب پیشگام شود. هدف از تشکیل جبهه این بود که نیروهای مردمی و اصلاح طلب همه زیر یک چتر بروند تا بتوانند یک نیروی سیاسی مؤثری درصحنه سیاسی ایران بشوند. متأسفانه طی 2 سالی که بعد از انتخابات با دوستان دیگرجلسه داشتیم این پروژه انجام نشد. در همین راستا ما در تمام مصاحبه ها گفتیم که آقای خاتمی دارای پتانسیلی هست که باید برای انتخابات «لولا» ی این ائتلاف مردمی شود. چون انتخابات یک فرصت است، یک فرایند است، خودش نمی تواند هدف باشد. ما فکر کردیم که در این فضای انتخابات آقای خاتمی بیاید و آنچه را آقای معین نتوانست یا دوستان دیگرشان موافقت نکردند، ایشان انجام بدهد.

لولا بودن یعنی چه ؟

یعنی میان کاندیداهای مطرح، آقای خاتمی تنها کسی است که این اعتبار را دارد که همه نیروها را جمع کند. اگرآقای خاتمی ازتمام نیروها دعوت می کرد، همه می آمدند ولی در مورد کاندیداهای دیگرمعلوم نیست. ما با ایشان صحبت کردیم که شما وارد شوید و نمایندگان همه نیروها را دعوت کنید. در یک اتاق در بسته بحث و گفتگو کنیم و به تفاهم برسیم. بعد این نمایندگان طی یک نامه ای رسماً اعلام کنند که ما آقای خاتمی را برای کاندیداتوری دعوت کردیم و ایشان هم پذیرفتند. الآن که آقای خاتمی نیستند مسأله اساسی ما این است که کدام یک از این کاندیدا ها می توانند لولا و کاتالیزور ائتلاف نيرو هاي سياسي درجنبش اصلاحات شوند. شرکت ما در انتخابات گذشته برای همین بود که ما با حضور در انتخابات و سپس حمایت از آقای معین بتوانیم آن جریان را به حرکت درآوریم که نشد. الآن هم ما همین مشکل را داریم و سؤال اساسی ما این است که آیا در این فصل ازفرایند انتخابات ما می توانیم به گونه ای عمل کنیم که پس از انتخابات، چه کاندیدای اصلاح طلبان پیروز شود و چه نشود یک جبهه فراگیری از اصلاح طلبان بوجود آمده باشد؟

اما به نظر می رسد که فعلاً اصلاح طلبان در گام اول مشکل دارند. برخی معتقدند اصلی ترین دلیل شکست اصلاح طلبان در سال 84 تعدد کاندیدا بوده است. آقای مهرعلی زاده در آذربایجان، آقای کروبی در زاگرس و آقای معین در میان نخبگان رأی اصلاح طلبان را دچار تشتت کردند. به نظر می رسد که در دوره دهم وضعیت اتحاد اصلاح طلبان از دوره نهم اگر بدتر نباشد بهتر نیست.

در واقع آنچه شما می فرمایید این است که مشکل اصلاح طلبان همچنان پا برجاست. من هم با شما در این مورد موافق هستم. من معتقدم به جای اینکه بحث کنیم که این فرد باشد یا فرد دیگری همه روی ضرورت پر کردن این خلأ بحث کنیم .

برای اینکار دیر نشده است؟

دیر شده ولی ما نمی توانیم آن را رها کنیم . ما ازانتخابات گذشته این موضوع را گفتیم بالاخره ابزار و اسلحه ما در این فضا چیزی جز بحث کردن و ارائه فکر و اندیشه نیست.

کف مطالبات جریان اصلاح طلبی در حال حاضر این است که می گویند آقای احمدی نژاد برای 4 سال آینده رأی نیاورد؛ یعنی هر گزینه ای باشد بهتر از آقای احمدی نژاد است.

این تکرار تجربه گذشته است و جواب هم نمی دهد. من بارها به شما جوانها گفته ام که اشتباه ما درزمان انقلاب را تکرار نکنید. این نظریه درستی نیست که احمدی نژاد برود هرکسی بیاید بهتراست ؛ معنی ندارد. یک جریان سیاسی نمی تواند یک گزاره سلبی داشته باشد و بگوید ما دست به دست هم می دهیم که احمدی نژاد نیاید. آیا مشکل کشور ما فقط با تغییر رئیس جمهور حل می شود؟ یا همانطور که بار هاگفته ایم باید تغییر در ساختارهای حقیقی بوجود آید. ساختار حقیقی یعنی رفتارها. ما باید از اصلاح طلبی تعریف داشته باشیم . جنبش اصلاح طلبی می خواهد بگوید بعد از پیروزی انقلاب انحرافاتی در انقلاب صورت گرفته است. دو گزاره اصلی وجود دارد . یکی براندازی است که این سیستم را عوض کنیم که ما با این راه موافق نیستیم و آن را جوابگو نمی دانیم. دوم این است که در درون سیستم تغییرات تدریجی ایجاد شود و به سمت و سوی دموکراتیزه شدن حرکت کنیم. دو نوع نگاه در درون اصلاح طلبان وجود دارد؛ یکی تغییر در ساختار حقوقی و دیگری تغییر در ساختار حقیقی است. طرفدارتغیییر در ساختار حقوقی مثلا می گوید اگر فلان اصل و فلان اصل را حذف کنیم مشکل حل می شود. اما ما می گوییم با این اصل موافق نیستیم، مسأله ملی ما با تغییر در یک اصل حل نمی شود . شما این اصل ها را حذف می کنید و تمام اختیارات را به رئیس جمهور می دهید او هم کارهای دیگری انجام می دهد. مگر در پاکستان ولایت فقیه وجود دارد که رئیس جمهور هر کاری دلش می خواهد می کند؟ پس ما باید به دنبال تغییر در ساختار حقیقی باشیم چون ساختار حقوقی سر جایش هست. ببینید آقای حجاریان گفت چانه زني از بالا و فشار ازپایین. ما گفتیم آقای حجاریان چانه زنی در بالا را دیدیم، فشاراز پایین کجاست؟ فشار از پایین چه نمادی دارد؟ آیا نیروهای سیاسی – اجتماعی منسجمی هستند که اگر شما در بالا چانه زنی می کنید آنها بیایند جلوی مجلس و یک نمادی از اراده ملی باشند. ساختار حقیقی زمانی عوض می شود که یک نیروی بازدارنده وجود داشته باشد. یک مثال تاریخی برای شما می زنم؛ در دوره پهلوی پدر، قانون اساسی به پادشاه اجازه نمی داد خیلی از کارها را انجام بدهد. اما هیچ مانعی نبود و هر کاری دلش می خواست می کرد. بعد از رفتن رضا شاه از سال 20 تا سال 1332 یک دوره ای بود که نیروی ملی حضور داشت، مردم بودند ، چپ و راست و ... همه بودند. این نیروی ملی بازدارنده بود. واقعی بود و اعمال نفوذ می کرد در نتیجه شاه نمی توانست هر کاری دلش می خواست انجام دهد. بنا براین ما می گوییم به جای اینکه شما بدنبال تغییر در ساختار حقوقی باشید به دنبال تغییر در ساختار حقیقی باشید. تغییر در ساختار حقیقی هم امکان پذیر نیست تا نیروی اثر گذار اجتماعی منسجمی به وجود نیاید.

به نظر می رسد که جریان اصلاح طلبی در گزاره سلبی متوقف شده، علت اصلی این توقف چیست؟

علت های مختلفی دارد، یک نگاه که برخی از دوستان اصلاح طلب هم به آن معتقد هستند این است که اشتباه کردند که از حاکمیت بیرون آمدند و باید راه هایی پیدا کنند و دوباره به داخل حاکمیت برگردند و به ما هم می گفتند: اشتباه کردید که اول انقلاب استعفا دادید، باید می ماندید.مشکل اصلاح طلبان این است که هنوز نتوانسته اند بر سر یک استراتژی واحد و شفاف به توافق برسند.

ممکن است که اصلاً نداشته باشند.

به هر حال اینطور به نظر می رسند که هنوز به آن نقطه نرسیده اند. اینکه آقای کروبی بیاید و حزب درست کند بسیارخوب
است. اینکه مجاهدین انقلاب اسلامی تجدید سازمان کنند، خوب است، مؤتلفه از حالت هیأت مؤتلفه به صورت حزب مؤتلفه درآمده ما استقبال کردیم ، حزب اسلامی کارگران درست شده ما استقبال کردیم ، اینکه جبهه مشارکت درست شده کنگره تشکیل می دهد بسیار خوب است همه اینها نشان می دهد که اینطور نیست که کاری صورت نگرفته باشد؛ خیلی کارها صورت گرفته است ولی هنوز به آن نقطه بهینه نرسیده ایم.

شما با حمایتتان از آقای خاتمی در ماه رمضان گذشته در افطاری نهضت آزادی با روزنامه نگاران در واقع این قابلیت را در ایشان می دیدید که محل این اجماع نظر باشند؟

بله! یعنی اگر آقای خاتمی بطور جدی می خواست می توانست این کار را بکند. ما معتقدیم که آقای خاتمی بخصوص الآن که اعلام انصراف کرده می تواند در این اجماع محور و لولا باشد. آقای خاتمی الآن هم می تواند قدم جلو بگذارد و همه را جمع کند و اگر هم می خواهد از کاندیدای معینی حمایت کند باید با کمک همه باشد که اینها بعد از انتخابات بمانند و اگر خدا بخواهد و ما درست عمل کنیم تبدیل به نیروی اثر گذاری شود که رفتارهای حقیقی را عوض کنند.
چرا اصلاح طلبان علی رغم اینکه اعلام کردند که ما شرایط را بازخوانی می کنیم ، یا اینکار را نکردند یا اگر هم کردند همچنان دلیل اصلی شکست 84 همراهشان است. یعنی عدم اجماع بر سر یک کاندیدا تا الآن آقای کروبی ،آقای موسوی، آقای اعلمی اعلام کاندیداتوری کردند. یعنی در طیف های مختلف مخالفان وضع موجود اعلام کاندیداتوری کردند.

دلیل درس نگرفتن ازانتخابات سال 84 را در چه می دانید؟

یک سلسله دلایل فرهنگی و سیاسی دارد. دلایل فرهنگی این است که ما وارث فرهنگ استبدادی هستیم. به تعبیر من در درون هر کدام از ما یک شاه کوچولو نشسته است و هر زمان که فرصت کند این شاه درون خودش را نشان می دهد. ویژگی شاه درون یا نظام استبدادی، مطلق بینی جهان است. همه جهان یا سیاه سیاه است یا سفید سفید. یا با منی یا بر منی. این مطلق خواهی و مطلق بینی در مناسبات ما هم وجود دارد. احزاب ما بعضاً مطلق گرا و مطلق بین هستند در صورتی که عالم سیاست عالم نسبیت است چون جامعه بشری مطلق نیست، نسبی است. این ویژگی های استبدادی در فرهنگ ما نمی گذارد که ما با هم همکاری کنیم.
ازطرف دیگرما می گوییم که دموکراسی یاد گرفتنی است . باید اینقدر بالا و پایین برویم تا در این فراز و نشیب ها چیزی را یاد بگیریم. همه دنیا این کار را کردند. دراروپا دو تا از بزرگترین جنگها صورت گرفت، میلیونها نفر از خودشان را کشتند تا تازه فرانسه و آلمان یاد گرفتند بجای اینکه باهم بجنگند باید با هم بسازند. در سال 1376 وقتی اصلاح طلبان پیروز شدند چه کسانی خودی و غیر خودی را سکه زدند و بعد فهمیدند که این سکه ها تقلبی است؟ مرز میان خودی و غیر خودی به چه معنی است؟ پس الآن همه فهمیدیم که پلورالیزم غیر قابل انکار است. ما یک جامعه متکثر هستیم . این شرط لازم است ولی کافی نیست. یادگیری دموکراسی 3 رکن دارد. اول: من یاد بگیرم و قبول کنم که جامعه بشری یک جامعه مونولوگ نیست، چند صدایی است. فرهنگ شاهنشاهی می گوید غیر از من هیچکس صدا نداشته باشد. اما جامعه مدنی می پذیرد که همه حق حرف زدن دارند. دوم: اینکه ما همدیگر را تحمل کنیم. من باید بپذیرم که من وشما با هم متفاوتیم. اما این پذیرفتن تفاوت ها ممکن است به جنگ و جدل میان ما بیانجامد . دموکراسی یعنی من شما را تحمل می کنم. این هم کافی نیست ، شما و من هم با اندیشه های متفاوت وجود داریم. من شما را تحمل می کنم ولی کاری به کار شما ندارم . این چیزی را بوجود نمی آورد. توسعه انسانی در جامعه ایرانی به وفاق ملي نياز دارد. رکن سوم دموکراسی همكاري ميان نيرو هاي سياسي برغم اختلافات است. اگر توسعه يك امر ملي فرا گروهي است تمام گره ها ميبايستي با حفظ مواضع و بر غم تفاوت ها با هم سازگاري داشته باشند. اما وقتی می خواهیم با هم همکاری کنیم باید روی حداقل ها با هم توافق کنیم نه روی حداکثرها. ما باید کف مطالباتمان را تعریف کنیم و روی آن با هم همکاری کنیم. شما بعنوان دانشجو ومطالباتی دارید، ما هم بعنوان حزب مطالباتی داریم، اما آنجا که می خواهیم با هم همکاری کنیم باید دید کف مطالبات مشتركمان کجاست که ما هنوز به این نقطه نرسیدیم.

آیا همچنین کفی وجود دارد ؟

بله هست، مثلا جبهه مشارکت می خواهد نفس بکشد، خبرنگارش بازداشت نشودو روزنامه اش تعطیل نشود ، دانشجويان هم همين نوع مطالبات را دارند. نهضت آزادي ، يك حزب 50 ساله روزنامه ندارد، دفترش را بسته اند، اين ها مي تواند کف مطالبات مشترك باشد. شما به عنوان خبر نگار می خواهید بدانید که چرا روزنامه نگار به زندان می رود؟ چرا سایتها را تعطیل می کنند؟ چرا یک روزنامه ای که در دانشگاه با 500 تیراژ چاپ می شود، اینقدر آنان را وحشت زده می کند؟ ما هنوز رکن سوم را یاد نگرفتیم و این را سر کلاس درس به ما یاد نمی دهند. بر اثر همین کنشها و واکنشهای سیاسی است که ما یاد می گیریم . ما الآن در مرحله فضای انتخابات هستیم و وقتی با هم صحبت می کنیم تجارب منتقل می شود و کم کم به یک همگرایی جدیدی می رسیم و این همگرایی جدید پس از انتخابات هم می تواند ادامه پیدا کند و این کمک می کند که گروهای سیاسی دیگری هم بیایند و به این همگرایی بپیوندند.

اگردوره اول انتخابات ریاست جمهوری در ایران را در نظر نگیریم ، به نظر می رسد آرایش سیاسی در انتخابات ریاست جمهوری دوره دهم پیچیده ترین انتخابات ادوار گذشته باشد .

بله! بسیار پیچیده است. هم به جهت مدیریت کاندیدا و هم به جهت مدیریت انتخابات. این که انواع فشارها را بیاورند که آقای خاتمی از صحنه بیرون برودیعنی حتی نمی گذارند کار به مرحله ای برسد که کاندیدا را رد صلاحیت کنند.

 این پیچیده بودن در نهایت به نفع جنبش دموکراسی خواهی و اصلاح طلبی است؟

به هیچ وجه به نفعش نیست. ولی ممکن است بعد از انتخابات ما رفتارهای خود را در این دوره بررسی کنیم و به نتایجی برسیم.

آیا نهضت تصمیمش را در مورد انتخابات گرفته؟ کاندیدای حزبی معرفی می کنید؟

خیر! نهضت آزادی ایران در حال حاضر در انتخابات حضور دارد ولی هنوز تصمیمی در مورد حمایت از هیچ یک از کاندیدا نگرفته است. نظر عمومی بر این است که ما باید رأی بدهیم ولی این بستگی دارد که در آخرین لحظات چه حوادثی رخ بدهد.

چرا در این دوره کاندیدای حزبی معرفی نمی کنید؟

در دوره قبل به این امید اینکار را کردیم که بتوانیم حرکتی را ازدرون آن درآوریم، اما در این دوره چنین شرایطی را نمی بینیم که مثلاً اگر من دوباره کاندیدا شوم با وجود رد صلاحیت شدن موفق شویم جریانی را بوجود آوریم.

موضع شما در مورد حمایت از آقای موسوی ، کروبی و .... چیست؟

آنچه که ما الآن می گوییم این است که باید تلاش کنیم تا اصلاح طلبان بر سر یک کاندیدای واحد به توافق برسند.

یعنی شما از اجماع اصلاح طلبان حمایت می کنید و اگر اصلاح طلبان به یک کاندیدای واحد برسند شما از آن گزینه حمایت می کنید؟

بله!

دلیل این عدم اجماع چیست؟

آقای کروبی دارای حزب است ولی آقای موسوی حزبی ندارند. وقتی که حزب نیست به رفتارهای فردی بر می گردد. وقتی دو حزب می خواهند با هم ائتلاف کنند روی محورهای اصولی مذاکره می کنند، ولی وقتی افراد هستند دیگر انتخابات برنامه محور نیست بلکه فرد محور است. آن وقت در آنجا ویژگی های فردی مطرح می شود. اما من بدرستی نمی دانم که بر سرراه اجماع آقایان چه مانعی وجود دارد.

نهضت آزادی برای اجماع بین این دو گزینه تلاش می کند؟

ما در این مورد نقشی زیادی نداریم . در شرایطی که هر دو کاندیدای اصلاح طلب آقای کروبی و آقای موسوی به صراحت می گویند که دیدار با نهضتی ها خط قرمز و مشکل آفرين است ما چگونه می توانیم اثر گزار باشیم.

 درخواست دیداری از طرف شما یا آنها مطرخ شده است؟

آقای کروبی، هنوز خیر ولی آقای میر حسین موسوی حدود چند هفته قبل روز سه شنبه ای از وزرای دولتهای بعد از انقلاب ، از جمله وزراي دولت مرحوم مهندس بازرگان براي حضور در جلسه ای دعوت کردند. اما صبح سه شنبه اين برنامه لغو شد. برای ما هم توضیح ندادند که چرا لغو شد. ما هیچ امتناعی از ديدار با كانديدا ها نداریم، ما بازهستیم و از بگو مگو های سیاسی هم هراسی نداریم. درفضای انتخابات در همه جای دنیا گروههای سیاسی با هم به مذاکره می نشینند تا بتوانند بر سر یک چیز به توافق برسند. ضررت دارد که کاندیداها با نمایندگان گروهای مختلف به مذاکره بنشینند، اما متأسفانه برخي از آقایان به استناد اینکه نهضت آزدی و ملی مذهبی خط قرمز هستند از نشستن و مذاكره ببا آنها امتناع می کنند.

فکر نمی کنید باید یک حرکتی از سوی نهضت صورت گیرد تا این خط قرمزها کمرنگ شود؟

ما آمادگی این را داریم که با تمام این نامزدها به گفتگو بنشینیم . پیشنهادمان را هم می دهیم ولی زمانی این پیشنهادها را بیان می کنیم که مطمئن باشیم طرف مقابل آمادگي براي پذیرش دارد، سخنان آقای موسوی در گرگان که سخنان خوبی هم بود دو بخش دارد. یک بخش این است که واقعیتهای تاریخی را گفته که ما از ایشان ممنون هستیم و استقبال می کنیم، اما در نهایت بخش دیگرش این است که می گوید به دلیل اختلافات سیاسی با نهضت همکاری نمي كند. همان طور كه گفتم، يكي از اركان دموکراسی پذيرش تكثر است. آقای موسوی پذیرفته اند که در زمان قبل و بعد از انقلاب تکثرآرا و عقايد وجود داشته و دارد. اینکه می گویند نهضتی ها مورد اعتمادند یعنی اینکه هم تکثر را قبول دارم و آن ها راتحمل می کنم. اما گفتیم که دموکراسی یک رکن سوم هم دارد و آن هماهنگی و همگرایی است. مشکلات کنونی کشور ما به گونه ایست که با تغییر رئیس جمهور حل نمی شود. می بایستی یک وفاق ملی بوجود آید. نهضت آزادی توقع ندارد که آقای موسوی با نهضت همکاری سیاسی کند. اين حق شخصيت هاي سياسي است كه با احزاب همكاري كنند يا نكنند، همانطور كه حق احزاب است كه از نامزد معيني حمايت بكنند يا نكنند. آما اگر نهضت آزادي از كانديائي حمايت كرد بمعني اين نيست كه درقدرت سهيم شود. ما براي آقای معین هم این را روشن كرده بوديم که از شما حمایت می کنیم ولی توقع نداریم که اگر شما پیروز شدید از نهضت آزادی در کابینه دعوت کنید. اما بجد معتقديم کاندیداهای اصلاح طلب باید بدانند که مشکل مملکت هنگامی حل می شود که اینها بتوانند وفاق ملی را بوجود آورند. یعنی دارای آن شهامت و شجاعت باشند که از بعضی از خط های قرمز عبور کنند. اگر در جاهایی حساسیت وجود دارد که گفته اند وجود دارد قدرت آنها این است که با مذاکرات اقنایی طرف را وادار کنند که دست از این حساسیتها بردارد. منافع ملی ایران در این است که وفاق ملی باشد.

شما تا چه زمانی اعلام موضع رسمی نمی کنید؟

ما احتمالاً در اواخر اردیبهشت نظر قطعی خود را در مورد کاندیداها اعلام می کنیم.

اگر اصلاح طلبان اجماع کنند، از کاندیدای واحد اصلاح طلبان حمایت می کنید؟

توصیه ما به اصلاح طلبان این است که روی یک کاندیدای واحد اجماع کنند .

آیا شانسی برای پیروزی اصلاح طلبان قائل هستید؟

اگر یک کاندیدا بدهند بله !

احتمال پیروزی اصلاح طلبان بیشتر است یا آقای احمدی نژاد ؟

2000 سال استبداد در ما ایرانی ها تقیه را نهادینه کرده است . ما ایرانی ها در تقیه هنرمند هستیم.ملت ایران گاهی کارهایی می کند که همه شگفت زده می شوند .
آقای احمدی نژاد اشتباه می کند روی این استقبال سفر های استانی حساب می کند برای اینکه ملت ایران آشکار نمی کند که به کی رای می دهد. پول را از او می گیرند و چون رأی پنهان اورا کسی نمی تواند ببیند و به کس دیگری رأی می دهند.

یعنی آقای احمدی نژاد روی رفتار ظاهری مردم حساب نکند؟

بله! هیچکس نباید حساب کند .